Institut za politiku i ekonomiju Jugoistočne Evrope (IPESE) organizovao je panel „Beograd 1961–2026: Nasleđe nesvrstanih u svetu novih podela“, posvećen 65. godišnjici Prve konferencije Pokreta nesvrstanih u Beogradu i razmatranju značaja principa nesvrstanosti u savremenim međunarodnim odnosima.

Na panelu su govorili diplomata Zoran Milivojević i prof. dr Dragana Mitrović sa Fakulteta političkih nauka Univerziteta u Beogradu, koji su analizirali istorijsku ulogu Pokreta nesvrstanih, njegov položaj u današnjem međunarodnom poretku, kao i značaj koji ovaj forum ima za spoljnopolitičke interese Srbije.

Milivojević je istakao da je Pokret nesvrstanih od osnivanja predstavljao autentičan odgovor država koje nisu želele da prihvate logiku blokovske podele sveta. Prema njegovim rečima, principi slobode, jednakosti, nezavisnosti, poštovanja međunarodnog prava, suvereniteta i teritorijalnog integriteta, kao i aktivnog zalaganja za mir i saradnju, ostali su relevantni i više od šest decenija nakon Beogradske konferencije.

„Pokret nesvrstanih se od 1961. nije mogao ignorisati na globalnoj sceni“, naglasio je Milivojević, podsećajući da su velike sile tokom Hladnog rata nastojale da Pokret približe sopstvenim političkim i strateškim interesima, ali da je njegova nezavisnost ipak očuvana.

Govoreći o savremenom međunarodnom kontekstu, Milivojević je ocenio da principi na kojima je Pokret izgrađen ponovo dobijaju na značaju u uslovima ratova, novih podela i jačanja multipolarnosti.

„Pokret ima šanse da preraste u mehanizam koji bi bio balans svemu onome čemu svedočimo danas“, rekao je Milivojević, ukazujući i na sve veći značaj zemalja Globalnog juga, koje raspolažu velikim demografskim, ekonomskim i resursnim potencijalom.

Prof. dr Dragana Mitrović podsetila je da Pokret nesvrstanih danas predstavlja jednu od najvećih grupacija država na svetu i da njegova dugovečnost pokazuje da ideje na kojima je nastao nisu izgubile svoj značaj.

Posebno je ukazala na nastojanja Pokreta da doprinese većoj ekonomskoj ravnopravnosti, pravednijoj raspodeli globalnog bogatstva i očuvanju prava država i naroda da samostalno odlučuju o sopstvenom razvoju i resursima.

Mitrović je naglasila trajnu vrednost Bandunških principa, zasnovanih na ravnopravnosti država, nemiješanju u unutrašnje poslove, poštovanju različitih istorijskih iskustava i kulturnog nasleđa, kao i pravu naroda na političku i ekonomsku nezavisnost.

Govoreći o Prvoj konferenciji Pokreta nesvrstanih, održanoj u Beogradu 1961. godine, Mitrović je podsetila na proces dekolonizacije i borbu velikog broja naroda za političku samostalnost. U tom procesu, kako je navela, Pokret nesvrstanih i njegove zemlje osnivači imali su izuzetno važnu ulogu, dok je položaj Jugoslavije bio posebno značajan.

Jedna od tema panela bila je i savremeni značaj Pokreta nesvrstanih za Srbiju, posebno u vezi sa pitanjem Kosova i Metohije.

Milivojević je ocenio da Pokret predstavlja važnu diplomatsku i političku rezervu Srbije, ukazujući da se argumentacija Beograda u velikoj meri oslanja upravo na principe suvereniteta, teritorijalnog integriteta i međunarodnog prava koji se nalaze u osnovi Pokreta nesvrstanih.

Podsetio je da su brojne članice Pokreta glasale protiv članstva Kosova u međunarodnim organizacijama, kao i da zemlje koje su tokom prethodnih godina povukle priznanje Kosova pripadaju upravo ovoj grupaciji država.

Prema njegovim rečima, činjenica da veliki broj članica Pokreta ima sopstvena iskustva sa separatističkim pokretima dodatno utiče na njihovo razumevanje argumentacije Srbije.

Govoreći o tome zašto je upravo Beograd 1961. godine postao mesto prvog samita Pokreta nesvrstanih, Milivojević je ocenio da izbor Jugoslavije nije bio slučajan. Jugoslavija je bila socijalistička, ali evropska država koja nije želela da se prikloni nijednom od tadašnjih blokova, istovremeno podržavajući težnje novih nezavisnih država i raspolažući političkim i organizacionim kapacitetima potrebnim za održavanje skupa takvog značaja.

Beogradska konferencija je tako postala jedan od ključnih trenutaka u razvoju politike nesvrstanosti i simbol nastojanja velikog dela sveta da pronađe sopstveni glas van tadašnje bipolarne podele.

Šezdeset pet godina kasnije, razgovor održan u organizaciji IPESE-a pokazao je da pitanje nesvrstanosti ne pripada samo istoriji. U vremenu novih geopolitičkih podela, ratova, jačanja multipolarnosti i sve izraženije uloge Globalnog juga, principi međunarodnog prava, suvereniteta, ravnopravnosti država i miroljubive saradnje ponovo se nalaze u središtu debate o budućnosti međunarodnog poretka.